تبلیغات
میهنم ایران زمین - آشنایی با تعزیه خوانی در ایام محرم
دوشنبه 5 آبان 1393  13:28
توسط: مریم

به مناسبت فرا رسیدن ایام محرم  در این فرسته با مراسم تعزیه خوانی یا شبیه خوانی در ایران آشنا می شویم

 

تابلوی تعزیه اثر کمال الملک نقاش ایرانی

 

تعزیه به معنای متعارف، نمایشی است که در آن واقعهٔ کربلا به دست افرادی که هر یک نقشی از شخصیت‌های اصلی را بر دوش دارند، نشان داده می‌شود. این نمایش نوعی نمایش مذهبی و سنتی ایرانی-شیعی و بیشتر دربارهٔ کشته‌شدن حسین بن علی و مصائب اهل بیت است.

تعزیه (یا تعزیت) به معنی سوگواری، برپایی یاد بود عزیزان از دست رفته، تسلیت، امر کردن به صبر و پرسیدن از خویشان درگذشته،خرسندی دادن و در برخی مناطق ایران مانند خراسان به معنای مجلس ترحیم است.اما آنچه به عنوان تعزیه مشهور است گونه‌ای از نمایش مذهبی منظوم است که در آن عده‌ای اهل ذوق و کارآشنا در جریان سوگواری‌های ماه محرم و برای نشان دادن ارادت و اخلاص به اهل بیت، طی مراسم خاصی بعضی از داستان‌های مربوط به واقعهٔ کربلا را پیش چشم تماشاچی‌ها بازآفرینی می‌کنند.در تعزیه چون اهمیت خواندن هنرمندانهٔ اشعار بیش از روش اجرا و نمایش واقعه‌هاست، آن را — در قیاس با روضه‌خوانی — تعزیه‌خوانی نیز گفته‌اند.

تاریخ پیدایش تعزیه به صورت دقیق پیدا نیست. تعزیه معمولاً با به اجرا درآمدن پیش‌خوانی نمایش مجلس اصلی آغاز می‌شود. کسی که تعزیه را برپا می‌کند «بانی» و گردانندهٔ آن را «تعزیه‌گردان»، «ناظم‌البکا» یا «معین‌البکا» و بازیگران آن را «تعزیه‌خوان» یا «شبیه‌خوان» می‌نامند. همچنین به سایر همکاران برپایی تعزیه «عملهٔ تعزیه» می‌گویند.



اصطلاحات و واژه‌های رایج در تعزیه

  • شبیه‌گردانی: نمایش تعزیه
  • شبیه: بازیگر تعزیه
  • مقتل‌نویس: نویسنده نسخه و متن نمایش تعزیه
  • معین البکا: کارگردان تعزیه
  • ناظم البکا: دستیار کارگردان تعزیه
  • بانی: سرمایه‌گذار و تهیه‌کنندهٔ تعزیه
  • فرد: نسخه و متن نمایشنامه|نمایشنامهٔ تعزیه
  • موافق خوان: بازیگری که در نقش پیغمبران و امامان و یارانشان و افراد مثبت بازی می‌کند
  • مخالف خوان: بازیگری که در نقش دشمنان اسلام و افراد منفی بازی می‌کند
  • تخت خوان: بازیگری که در نقش یزید بازی می‌کند
  • بچه‌خوان: کسی که به جای کودکان می‌خواند
  • زنانه خوان: بازیگری که در نقش زن بازی می‌کند
  • زینب‌خوان: بازیگری که در نقش زینب بازی می‌کند
  • رجزخوانی: هنگامی که اولیا (خاندان پیامبر) و اشقیا (مخالفان پیامبر) در مقابل هم از افتخارات و اصل و نسب خود حرف می‌زنند.
  • اشتلم‌خوانی یا پهلوان‌خوانی: هنگامی که اشقیا با بیان غلوشده گفت‌وگوهایشان را بیان می‌کنند در حالی که اولیا در یک دستگاه موسیقی گفت‌وگو را به آواز بیان می‌کنند که به آن تحریرکردن می‌گویند.
  • موالف‌خوان: شخصی که در نقش اولیا بازی می‌کند.
  • دستگاه: هر تعزیهٔ کامل را یک دستگاه یا مجلس گویند.

 

مردم از اول ماه محرم همه‌ساله به مناسبت سالروز این واقعه، در شهرها و روستاهای ایران، مساجد و تکایا را با قالی و قالیچه آذین می‌بندند و دیوارها و منبر را سیاه‌پوش می‌کنند. تا چند سال قبل، شبیه‌خوانی و تعزیه‌خوانی از هفتم محرم در میادین و صحن حیاط حسینیه‌ها و تکایا در شهرستان‌ها معمول بود. شبیه‌خوان‌ها که برای این کار تعلیم یافته بودند، کار خود را با طبل ، شیپور و کرنا در محل تعیین‌شده آغاز می‌کردند. مردان از یک سو و زنان از سوی دیگر، کم‌کم جمع می‌شدند و به تماشای مراسم شبیه‌خوانی و تعزیه‌خوانی می‌ایستادند. معمولاً یک یا چند ریش‌سفید، مأموریت راهنمایی مردم و حفظ نظم محیط برگزاری تعزیه را بر عهده داشتند.

شبیه‌خوان‌ها هر روز یکی از وقایع کربلا را نشان داده و شبیه‌خوانی مربوط به آن را نمایش می‌دهند. بازیگران نیز معمولاً نقش خود را از روی نوشته‌هایی که دارند می‌خوانند و نقش‌ها را به‌ترتیب اجرا می‌کنند. شبیه‌خوان‌ها در سؤال و جواب‌ها تناسب آوایی را رعایت می‌کنند؛ مثلاً اگر حسین یا ابوالفضل عباس سؤال و جوابی رد و بدل کنند و حسین‌بن علی سؤالی را با شور و حال خاصی بپرسد، عباس نیز پاسخ او را با تناسب و آهنگین می‌دهد. البته مخالف‌خوان‌ها و اشقیاخوان‌ها، شعرها را با صدای بلند و بدون تحریر می‌خوانند و حالتی پرخاش‌گرانه دارند. تعزیه‌نامه نیز به عنوان یکی از اصلی‌ترین متن‌های شبیه‌خوانی در اختیار تعزیه‌خوانان قرار دارد. تعزیه‌نامه، متنی است که تعزیه‌گردان برای اجرای تعزیه‌ای گرد آورده یا می‌نگارد و پیش از آغاز تعزیه میان شبیه‌خوان‌ها پخش می‌کند. گاهی به تعزیه‌نامه، «نسخه» هم می‌گویند

 

 

 

تعزیه‌خوانان معتقدند که تعزیه‌خوانی را باید پله‌پله آموخت و نمی‌شود ره صدساله را یک‌شبه طی کرد و از امام‌خوانی آغاز کرد.استادان هنرهای آیینی سنتی معتقدند که موافق‌خوان‌ها تعزیه‌خوانانی‌اند که صدای خوبی داشته و می‌توانند در ردیف‌های موسیقی اجرای برنامه کنند.

در قدیم اکثر کسانی که وارد تعزیه می‌شدند ریشه‌ای در تعزیه داشتند؛ پدر یا پدربزرگ یا برادرشان تعزیه‌خوان بودند؛ یا حتی در محله‌ای زندگی می‌کردند که یک گروه تعزیه‌خوان ثابت در آن محل زندگی می‌کردندو استادان تعزیه به عنوان معین‌البکاء یا میرزا به هیأت‌ها می‌رفته و استعدادیابی می‌کردند و کسی را صدایش خوب بود اجازه می‌گرفتند و به تعزیه می‌آوردند.به باور استادان این هنر، هرکسی نمی‌تواند تعزیه‌خوان شود بلکه باید جوهرهٔ اصل تعزیه را داشته باشد؛ یعنی علاوه‌بر صدای خوب باید در خواندن بی‌پروا بوده، ترسو نباشد. بعضی از بچه‌خوان‌ها صدای خوبی داشتند اما در جنگ بی‌پروا نبودند و تا یکی از اشقیا برای بازی جنگ به مقابلشان می‌آمد می‌ترسیدند یا در مقابل جمع صدایشان را رها نمی‌کردند.

 

 

 

اهمیت موسیقی آوازی در تعزیه چشم‌گیر است به گونه‌ای که ایفاگران نقش‌ها می‌بایست از دستگاه‌های موسیقی آگاه باشند تا اگر نقش آن‌ها تغییر یافت، بتوانند در آواز معین بخوانند. در موسیقی تعزیه برای نقش‌های افراد سخت‌دل آوازهای متناسب با نقش‌های آن‌ها انتخاب می‌شوند مانند شمر که در نوا یا رجز و علی‌اکبر که در دشتی می‌خوانند. برای پیش‌گیری و آمادگی از جابجایی ناگهانی نقش، هر کس باید لحن‌ها و شعرهای دیگر نقش‌ها را فرابگیرد. گاهی کسی که نقشی را به شیوه‌ای بهتر ایفا می‌نموده و از این رو، نام شخصیت اصلی تعزیه، لقبی برای او در زندگی روزمره‌اش باقی می‌مانده‌است.

 

  


همایش شیرخوارگان حسینی در مصلای تهران 

 

 


  

   

 


  • آخرین ویرایش:جمعه 11 فروردین 1396
نظرات()   
   
الهام
سه شنبه 27 آبان 1393 10:49
سلام
آپـــــــــــــــــــــــــــــــم
پاسخ مریم : ممنون
عاشق کوهستان
شنبه 24 آبان 1393 16:38
به ناز و عشوه حور و ملک نیازی نیست ...
همینکه مست حسینیم عیشمان نوش است ...

یا حسین(ع)
پاسخ مریم : یا حسین (ع)
J.S
یکشنبه 18 آبان 1393 17:52
سلام.
در مورد تندیس کوهنورد دربند چیزی نمیدونستم.ممنون از مطالب و اطلاعاتی که در مورد این تندیس ارائه دادید.
با اجازه شما چند تا از عکسهای بانمک نوزادان رو کپی کردم.
پاسخ مریم : سلام ، اشکالی نداره کپی کنید منم از سایت های دیگر کپی کردم، آدرس سایت مرجع بر روی عکس ها هست بنابراین کپی برداری مانعی نداره
دارا
پنجشنبه 15 آبان 1393 23:49
با درود شما رو لینک کردم دوست خوبم
پاسخ مریم : درود
♥mehdi♥
چهارشنبه 14 آبان 1393 21:31
چه کسی می داند
که تو در پیله ی تنهایی خود، تنهــــایی؟
چه کسی می داند
که تو در حسرت یک روزنه در فردایــی؟
پیله ات را بگشا
تو به اندازه ی پروانه شدن زیبایــی!!
"سهراب سپهری"
پاسخ مریم : شعری زیبا بود از سهراب سپهری

مرسی
دوستA
سه شنبه 13 آبان 1393 19:16
رﻓـﺎﻗـﺖ ﺑِﻪ ﺗِـﻌﺪﺍﺩ ﻧﯿﺴـﺖ ﺑِﻪ ﻣـَﻌﺮﻓـَﺘﻪ ...
.

.
.
.
.
.
ﯾـﻮﺳـِﻒ 11 ﺑـَﺮﺍﺩﺭ ﺩﺍﺷـﺖ ﻭ
ﺣـُﺴﯿﻦ ﯾـِﻪ ﺩﻭﻧـِﻪ ﻋـَﺒﺎﺱ ...
پاسخ مریم : عالی بود

شب شام غریبان حسین است
تمام عرش در دامان حسین است
دگر این شب سحر از پی ندارد
که خورشید جهان بی سر حسین است...
آرش هخامنش
سه شنبه 13 آبان 1393 18:55
درود مریم خانوم
خواهش میکنم
فرسته های شما هم خیلی زیبان به ویژه از سیستان که نوشتی
من اونجا رفتم
باید بگم یه بهشته یه بهشت

راستی این بخش نگر های تارت رو یه کاری من که مانند بلاگفا بشه ینی یه پنجره کوچیک باز بشه
تو ساماندهی تارت هست نگاه کن
پاسخ مریم : درود و ممنون
ملیحه(جنگل توسکستان)
سه شنبه 13 آبان 1393 16:56
گفتمش نقاش رانقشی بکش از زندگی..
با قلم نقش حبابی برلب دریاکشید...

گفتمش چون میکشی تصویرمردان خدا...
تک درختی در بیابان یکه و تنها کشید...

گفتمش نامردان این زمان را نقش کن...
عکس یک خنجر ز پشت سر پی مولاکشید..
گفتمش تصویری از لیلی و مجنون را بکش..
عکس حیدر در کنار حضرت زهرا کشید...

گفتمش بر روی کاغذ عشق را تصویر کن...
در بیابان بلا تصویری از سقا کشید......

گفتمش سختی ودرد وآه گشته حاصلم....
گریه کرد آهی کشید زینب کبری را کشید...

گفتمش درد دلم را با که گویم ای رفیق...
عکس مهدی راکشید وبه چه بس زیبا کشید...

گفتمش ترسیم کن تصویری از روی حسین....
گفت این یک را بباید خالق یکتا کشید...
به روزم تشریف بیاورید.
پاسخ مریم : گفتمش ترسیم کن تصویری از روی حسین....
گفت این یک را بباید خالق یکتا کشید...
شعر بسیار زیبایی بود، ممنون دوست عزیزم
آرش هخامنش
دوشنبه 12 آبان 1393 15:19
واپسین فرمان

واپسین خواری ...

مرز را پرواز تیری می‌دهد سامان

گر به ‌نزدیکی فرود اید،

خانه‌هامان تنگ،

آرزومان کور ...

ور بپرد دور،

تا کجا؟ تا چند؟

آه کو بازوی پولادین و کو سرپنجۀ باور؟
پاسخ مریم :
زیبایی های آذربایجان
یکشنبه 11 آبان 1393 19:39
عالم ، همه خاک کربلا بایدمان
پیوسته به لب ، خدا خدا بایدمان
تا پاک شود ، زمین ز ابنای یزید
همواره حسین ، مقتدا بایدمان . . .ایام سوگواری حسینی تسلیت باد..
پاسخ مریم : ماه پژمرده شدن گلستان فاطمه (س) تسلیت باد . التماس دعا
مشهد مدرن
یکشنبه 11 آبان 1393 18:04
با <<خبر خوش پدیده برای سایر شهرها بخصوص تبریز.>>
بروزم.خوشحال میشم سر بزنید و نظر خودتون رو بگید.
پاسخ مریم :
الهام
یکشنبه 11 آبان 1393 14:59
عالی بود عزیزم
پاسخ مریم : ممنون الهام جون
deniz
یکشنبه 11 آبان 1393 10:08
ماه عشقین تجللاسینه فدا
شاهیمین قولسوز عباسینه فدا
سسله روخ شانلی باب الحوائجی
باشدا تاج توللاسینه فدا
پاسخ مریم :
ashkan
شنبه 10 آبان 1393 23:39
لینک شمارا در وبم قرار دادم لطفا من رو با عنوان الی بختیاری لینک کنید.
با تشکر
پاسخ مریم : با افتخار لینک شدید
ashkan
شنبه 10 آبان 1393 23:38
بوی محرم آید...سلام برحسین

کاش سهراب اینگونه میگفت:
آب را گل نكنید . . .
شاید از دور علمدار حسین (ع)
مشك طفلان بر دوش،
زخم و خون بر اندام،
می رسد تا كه از این آب روان،
پر كند مشك تهی، ببرد جرعه آبی برساند به حرم،
تا علی اصغر (ع) بی شیر رباب (س)
نفسش تازه شود و بخوابد آرام . ..
خیلی زیبا بود
پاسخ مریم :
قربانی _ اسپران تبریز
شنبه 10 آبان 1393 16:40
سالها گفتیم ما از کربلا
از شهید عشق و میدان بلا
از غمش بر سینه و بر سر زدیم
بوسه بر گهواره اصغر زدیم
باز هم گفتیم: مظلوما حسین
بی کس و بی بال و پر، تنها حسین
….
سلام
ایام سوگوارى سالار شهیدان بر همه ی شما عزیزان تسلیت باد
التماس دعا
از عزاداری شهر های ایران بخصوص تبریز زنجان واردبیل حتما پستی تهیه کنید ممنون
منتظر نظرات خوبتان هستیم
پاسخ مریم :
ماسال دیار سبز
شنبه 10 آبان 1393 00:03
سلام.ایام سوگواری سیدالشهدا (ع)ویاران باوفای آن حضرت بر شما تسلیت باد.
توانایی و هنر یک نویسنده زمانی بیشتر به چشم میادکه نویسنده بتونه در مناسبت های مختلف مطالبی آموزنده مربوط به اون مناسبت در اختیار دیگران قرار بده.هرچقدر مطلب آموزنده تر وکامل تر باشه نشون دهنده ی دانش کافی وتوانایی نویسنده است.این ویژگی ها درپست اخیرتون کاملا مشهوده و نشون میده که شما از توانایی بالایی برخوردارین ودرضمن به کارتون شدیدا علاقه دارین.درضمن می تونه نشون دهنده ی این مهم باشه که شما برای مخاطبینتون ارزش زیادی قایلین و این هم مسلما نشات گرفته از شخصیت والای شماست..
منتظریم که در سفرنامه ی وبلاگیتون به دیار زیبا وکم نظیر ما هم سری بزنین.
پاسخ مریم : سلام ، ممنون از لطفتون ، ایام محرم بر شما هم تسلیت . این وبلاگ ، درباره معرفی مناطق مختلف ایرانه من چون خودم به گردشگری علاقه دارم این وب رو ساختم . حتما از مناطق تالش نشین ایران و تالشی ها هم مطلب میذارم.

مانا باشید
فریناز
جمعه 9 آبان 1393 13:23
درود
بسیار مطلب جالب و مناسب با ایام بود
سپاس
پاسخ مریم : ممنون
آرش هخامنش
چهارشنبه 7 آبان 1393 18:21
شاه شاهان پادشاه عدل و داد

بود کورش نام او فرخ نژاد



داد را او آنچنان گسترده بود

کز برای خودکمی نسپرده بود



گفت پورش که فردا چون نهم من سربه خاک

رو به دست آور دل مردان پاک



نکته ای گویم به تو هرگز فراموشت مباد

هم نژاد از پارس داری هم زماد





چون که خواهی در جهان باشی تو شاه

در دل آنان بسازی پایگاه



هیچ ظلمی را به حق کس مدار

نیست انسان در جهان چون پایدار



بعد مرگم مردمان این زمین

جملگی گویند بر من آفرین



آفرین کورش که تو ، به کرده ای

تو کمان را از برای دوستی زه کرده ای



نام کورش در جهان زیبنده باد

یاد او در هر زمان پاینده باد
پاسخ مریم :
شیرازما
چهارشنبه 7 آبان 1393 07:47
سلام بر دوست عزیز.

مطالب بسیار جالب و تحسین برانگیزی بود و بر دامنه اطلاعاتمان در این زمینه افزود. ممنونم از شما.
پاسخ مریم :
شایان
سه شنبه 6 آبان 1393 19:53
سلام با عرض تسلیت خدمت همه ی عاشقان اهل بیت (ع) درود بر شما عالی بود
پاسخ مریم :
میلاد
سه شنبه 6 آبان 1393 18:29
تعزیه ها به نظرم بیشترین نقش رو در ماندگاری صحنه کربلا داشته است
بازم ممنون
میلاد
سه شنبه 6 آبان 1393 18:27
سلااام مریم خیلی ممنون ازتون
آپ خیییلی عالی بود واقعا صحنه های خیلی زیبایی بودن
پاسخ مریم :
سوزه نغم
سه شنبه 6 آبان 1393 17:37
درود بانوی مهر و وطن
*********************
امام حسین (ع) خود به تنهایی دانشگاه بزرگیست.

ودر این ایام سوگواری حضرت اباعبدالله و یاران با وفایش باید از این دانشگاه بزرگ درس شرف ،آزادگی و دینداری بیاموزیم.

ضمنااز تصاویر شیرخوارگان مکتب حسینی هم لذت بردم.

باشد همه در زیر سایه رحمت واسعه ی او رستگار شویم.

سربلند و سرفراز باشید گلم.
پاسخ مریم : بژی

زنده باشید
قربانی _ اسپران تبریز
سه شنبه 6 آبان 1393 16:55
باز محرم شدو دلها شکست از غم زینب دل زهرا شکست
باز محرم شد و لب تشنه شد از عطش خاک کمرها شکست
آب در این تشنگی از خود گذشت دجله به خون شد دل صحرا شکست
قاسم ولیلا همه در خون شدند این چه غمی بود که دنیا شکست
محرم ماه غم نیست ماه عشق است محرم مَحرم درد حسین است

ایام عزاداری وسوگواری سیدالشهدا برتمام عاشقانش تسلیت باد
ممنون ازشما وزحمات
پاسخ مریم :
حسن رجبی
سه شنبه 6 آبان 1393 15:59
با آب طلا نام حسین قاب کنید

با نام حسین یادی از آب کنید

خواهید مه سربلند و جاوید شوید

تا آخر عمر تکیه بر ارباب کنید

فرا رسیدن ماه محرم رو تسلیت عرض میکنم
پاسخ مریم :
سحر
سه شنبه 6 آبان 1393 15:19
ُسلام. سپاس از حضورتون
مشهد مدرن
سه شنبه 6 آبان 1393 13:45
مرسی.کلی به اطلاعاتم اضافه شد.
پاسخ مریم :
سه شنبه 6 آبان 1393 08:36
♥اَلسَّلامُ عَلَى الْحُسَیْنِ، وَعَلٰى عَلِىِّ بْنِ الْحُسَیْنِ، وَعَلىٰ اَوْلادِ الْحُسَیْنِ، وَعَلىٰ اَصْحٰابِ الْحُسَیْن♥
عالم همه قطره و دریاست حسین، خوبان همه بنده و مولاست حسین، ترسم که شفاعت کند از قاتل خویش،از بس که کَرَم دارد و آقاست حسین
ماه محرم را به شما وعاشقان حسین تسلیت عرض مینمایم.
دوستم ممنون.
پاسخ مریم :
علی
سه شنبه 6 آبان 1393 08:00
سلام
ایام عزای سالار شهیدان بر شما تسلیت‌ باد.
نوشته تان عالی بود. موفق باشید.
...
دوستان، از منش دعا مبرید!
زنده ام، نامم از حیا مبرید.
پاسخ مریم :
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
نمایش نظرات 1 تا 30
آخرین پست ها